Een tweedehands automaat kopen voelt voor veel mensen als een gok. Bij een handgeschakelde auto hoor en voel je meteen of de koppeling slipt. Bij een automaat zit het lastigste onderdeel verborgen in een bak waar je niet bij kunt. Een versnellingsbak die mankeert, kan duur uitpakken, en daarom loont het om de proefrit serieus aan te pakken.
Gelukkig hoef je geen monteur te zijn om signalen op te vangen. Met een goed oor, een rustige route en wat geduld kom je een heel eind.
Niet elke automaat is hetzelfde
Onder het woord automaat vallen meerdere constructies. Ze rijden ongeveer hetzelfde, maar ze gedragen zich verschillend als ze oud worden.
De klassieke automaat werkt met een oliegevulde koppelomvormer en een stel tandwielen. Hij schakelt zacht en gaat vaak lang mee, mits de olie wordt ververst. Een andere variant is de trapsloze automaat, waarbij er geen vaste versnellingen zijn maar een band of ketting die de overbrengingsverhouding aanpast. Die klinkt anders, met een gelijkmatig brommend motorgeluid tijdens het optrekken.
Daarnaast bestaat de automaat met dubbele koppeling, die snel en sportief schakelt, en de geautomatiseerde handbak, waarbij een computer de koppeling bedient. Die laatste twee kunnen bij langzaam rijden wat schokkerig aanvoelen, ook als ze goed zijn.
Zoek dus op wat voor type bak de auto heeft. Het type zegt iets over wat normaal is, en wat niet.
Tweedehands automaat kopen: wat voel je op de proefrit?
Begin met een koude start. Vraag de verkoper de auto niet te laten opwarmen voordat je komt, want sommige problemen verdwijnen zodra alles warm is. Zet de keuzehendel op rijden en achteruit en let op hoe lang het duurt voor de auto reageert. Een lichte klap bij het wisselen kan, een lange vertraging of een harde schok niet.
Rij daarna rustig weg en laat de auto zelf schakelen. Je voelt de overgangen. Die horen zacht en gelijkmatig te zijn, zonder ruk of trilling. Let op de volgende signalen:
- Het toerental loopt op zonder dat de auto versnelt. Dat heet slippen en wijst op slijtage.
- Een schok bij het terugschakelen als je gas geeft om in te halen.
- De auto blijft in een versnelling hangen of schakelt onverwacht terug.
- Een fluitend, jankend of knarsend geluid dat verandert met de snelheid.
Probeer ook langzaam rijden in de file na te bootsen: kruipen, optrekken en weer afremmen. Dat is voor veel bakken de lastigste situatie. Rij een stukje heuvelop, als dat kan, en neem ook een kort stuk weg waar je stevig kunt optrekken.
Heeft de auto een handmatige modus, probeer die dan ook. Reageert de bak daar netjes op, dan is dat een goed teken.
Kijken en ruiken onder de motorkap
Een proefrit vertelt veel, maar de olie vertelt de rest. Bij veel automaten kun je de oliestand controleren met een peilstok. Bij sommige is er geen stok en wordt de bak als afgesloten systeem beschouwd, dan laat je het over aan een garage.
Is er een peilstok, laat dan de olie zien. Verse automaatolie is meestal helder en rood of groen, afhankelijk van het type. Donkere, bruine olie of een brandlucht wijst op oververhitting of slijtage. Metaaldeeltjes die je als glitter in de olie ziet, zijn ook geen goed teken.
Kijk onder de auto naar druppels. Een natte plek onder de bak kan een lekkende keerring of een lekkend leidingstuk zijn. Dat is niet altijd duur, maar het kan ook wijzen op een bak die hard gewerkt heeft.
Onderhoud en historie
Een goede automaat leeft van onderhoud. Vraag de verkoper wanneer de olie is vervangen, en laat de factuur zien. Voor veel bakken geeft de fabrikant geen vast onderhoudsmoment, maar dat betekent niet dat verversen overbodig is. Wie nooit ververst, vraagt om problemen.
Vraag ook naar het onderhoudsboekje en de laatste keuring. Let op de kilometerstand en op de manier waarop de auto is gebruikt. Een auto die vooral in de stad is gereden, heeft meer schakelbewegingen gemaakt dan een auto die vooral op de snelweg reed. Gebruik van een aanhanger of caravan belast een bak extra.
Op rdw.nl kun je met het kenteken zien of de kilometerstand logisch is. Een stand die niet klopt met de leeftijd van de auto, of een geschiedenis met veel gaten, is reden voor voorzichtigheid. Hoe je een betrouwbare auto herkent, lees je ook in betrouwbare oude auto herkennen.
Wanneer laat je de bak controleren?
Heb je een auto gevonden die je graag wilt hebben, maar twijfel je nog? Laat de bak dan keuren door iemand met verstand van zaken. Een garage kan met een aansluiting op de computer fouten uitlezen en naar de olie kijken. Dat kost een klein deel van wat een nieuwe bak kost.
Vraag ook of de verkoper meewerkt. Iemand die niets te verbergen heeft, vindt zo’n controle geen probleem. Weigert hij, dan weet je ook iets.
Is de bak al kapot of trekt hij niet meer netjes, dan is de auto minder waard. Dat geldt ook als jij de auto zelf verkoopt, en over zo’n situatie lees je meer bij een auto met een kapotte versnellingsbak verkopen.
Als je er niet uitkomt
Soms past een handgeschakelde auto beter, ook al heb je een automaat in gedachten. Dat is een persoonlijke keuze en geen reden om je te laten opjagen. Een automaat is fijn in de file, maar niet elke tweedehands exemplaar is het geld waard.
Staat er nog een auto bij je thuis die weg moet voordat je een volgende koopt, dan kun je een bod aanvragen. Dat helpt je te zien hoeveel ruimte je hebt, zonder dat je ergens aan vast zit.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaat een automaat mee?
Dat verschilt per type en per gebruik. Met regelmatig onderhoud en rustig rijden gaat een goede bak vaak heel lang mee, maar er zijn geen vaste cijfers.
Moet de olie van een automaat worden vervangen?
Veel fabrikanten noemen de olie “levenslang”, maar in de praktijk is verversen op termijn verstandig. Vraag in het onderhoudsboekje of bij een garage wat voor jouw bak geldt.
Is slippen altijd een teken van een kapotte bak?
Meestal wel. Als het toerental stijgt zonder dat de auto versnelt, is er slijtage aan de koppelingen of een probleem met de olie. Laat het onderzoeken.
Kan ik een tweedehands automaat zelf testen zonder monteur?
Voor een eerste indruk wel, met de proefrit en de oliecontrole. Is de auto interessant, laat dan een garage de bak ook controleren.